Teknolojideki hızlı değişimlerle beraber internet; eğitsel ortamların öğrencilere ulaşmasında önemli bir araç haline gelmiştir.

Internetin böylesine yaygın ve popüler bir eğitsel sunum aracı haline gelmesi, eş zamanlı olarak ne kadar etkili ve verimli olduğu sorusunu da gündeme getirmektedir. Özellikle de kullanıcı ile eğitsel program arasındaki etkileşimi sağlayan arayüzün işlevleri de giderek artan bir önemde sorgulanmaktadır.

Bu yazı ile; Internet ortamında sunulan eğitim programlarının/kursların arayüzünün (Interface) öğrenmede nasıl ve ne derece etkili olduğunu irdelemeye çalışacağım.

Arayüz (Interface)

Arayüzü (Interface) genel bir ifade ile; bilgisayar ekranından kullanıcıya yansıyan ve kullanıcının eğitim programı ile etkileşimini sağlayan her türlü elemet olarak tanımlayabiliriz. Bu elementler; navigasyon butonları, ders ya da konu başlıklar, yazı büyüklüğü ve karakteri, menüler, renkler, görsel ve işitsel materyaller vs. olabilir.

Diyebiliriz ki, geleneksel sınıf ortamında bilgiyi bize görsel ve işitsel olarak sunan ögretmen yerini Internet ortamında arayüz almıştır.

Arayüz, kullanıcı ile online program/kurs arasındaki etikileşimi sağlayan en önemli unsurdur. Dolayısıyla kullanıcının bu etkileşim esnasında kendini rahat hissetmesi ve etkili bir öğrenmenin gerçekleşmesi için arayüzün mantıklı ve tutarlı tasarlanmış olması gerekir.

Kullanıcı ekrandaki eğitsel mateyalleri kullanabilmek için, bir çok farklı görevi yerine getirmek zorundadır. Öncelikle, materyallerin sunumunu kontrol edebilmeli, bilinmeyen terimlerin anlamlarını bulabilmeli, varsa animasyonları başlatabilmeli, objeleri manipüle edebilmeli, bilgiler arasında gezinebilmeli, sorulara cevap verebilmeli, programın neresinde olduğunu ve nasıl bir ilerleme sağladığını kavrayabilmelidir. Dolayısıyla bu ve benzeri birçok işlevi yerine getirirken kullanıcının kendisinin programın içinde kaybetmesi kaçınılmaz olabilir.

Bu nedenle etkili bir arayüz tasarımı bir çok unsuru bir arada barındırmalıdır. Kısaca bu unsurlara değinelim.

Metaforlar

Metaforları; kullanıcının anlamsını kolaylaştırmak için görsel sunumlara dönüştürülmüş objeler olarak tanımlayabiliriz. Karmaşık olan bir bilgi ya da kavram, tanıdık bir metafor ile sunulduğunda, kullanıcının bu karmaşık bilgi ya da kavramı anlaması kolaylaşır. Arayüzde kullanılan kitap, kitap rafları, bina, ofis odası gibi metaforlar kulanıcının, içeriği organize etmesini ve bilgiyi anlamasını kolaylaştırır.

Etkileşim

Öğrenmenin gerçekleşmesi için kullanıcların bilgiyi yapılandırmaları, kendilerine göre yorumlamaları, paylaşmaları ve bu bilgi üzerinde düşünüce ve kavram geliştirmeleri gerekir. Bu nedenle arayüz ile kullanıcı arasında sağlam bir etkileşim kurulmalıdır. Örneğin program kullanıcının sorularına tutarlı yanıtlar verebiliryorsa, kullanıcı ile arayüz arasında olumlu bir etileşim gerçekleşir.

Tutarlılık

Programın arazyüzü kullanıcı ve program arasındaki kapıdır. Girişi sağlamak ve karmaşıklığı önlemek için arayüz tutarlı bir biçimde tasarlanmış olmalıdır. Örneğin giriş sayfasında kullanılan renk ya da yazı stili belli bir amaç hedeflenmiyorsa diğer sayfalarda da aynı şekilde kullanılmalıdır.

Esneklik

Programın arayüzü ne kadar iyi tasarlanmış olursa olsun, bazı kullanıcılar bazı kısımları beğenmeyebilir. Bu nedenle ekrandaki renkleri, yazının görünümünü, ya da deafult özelliklerini değiştirmek isteyebilirler. Esnek biçimde tasarlanmış arayüzler kullanıcının bu isteklerine cevap verir nitelikte olmalıdır.

Geribildirim (Feedback)

İyi tasarlanmış bir arayüzün kullanıcıya, yürüttüğü işlemlere yönelik geribildirim vermesi gerekir. Geribildirim ile kullanıcıya girişlerinin sistem tarafından kabul edildiği bildirilir. Kullanıcı ve arayüz arasındaki etkili iletişim kullanıcı memnuniyetini arttıran önemli bir unsurdur.

Açıklık

Ekranda kullanılan buton, resim ya da ikonların amacı açık olmalıdır. Bir botunun ne işe yaradığını anlamak için ona tıklamak, üstelikte istenmeyen bir işleme neden olursa sinir bozucu olabilir. Şayet bir resim ya da ikonun tıklanması gerekiyorsa bu resim ya da ikon tıklanabilir görünmelidir.

Navigasyon

Kullanıcların online eğitim programlarını kullanırken karşılaştıkları en önemli sorunlardan biri de bilinmeyen bir ortamda gezinmektir (Navigasyon). Bu nedenle kullanıcı arayüzü tasarlanırken yeteri kadar görsel ya da işitsel ipuçları sağlanmalıdır.Yapılan araştırmalar; arayüz tasarımında basitlik ve tutarlılılığın önemini vurgulamaktadır. Örneğin ileri butonuna tıklayıp da ekranı değiştirdiğimiz zaman, değişikliğin olduğu tek kısım sunulan bilgi olmalıdır. Her sayfada aynı navisayon butonları kullanılmalı, kullanıcıya programın neresinde olduğuna dair bilgi verilmelidir.

Kullanıcı odaklı navisayonun amacı, kullanıcının programın neresinde olduğunu, buraya nasıl geldiğini ve buradan nereye gidebileceğini anlamasını sağlamaktır. İyi bir navisayon tasarımı bilgiye ulaşmak için kısa ve basit yollar sunar ve navigasyon adımlarını en aza indirir.

Özetle

Kullanıcıların online eğitim programı ile etkileşimde bulunmalarında arayüzün önemli bir etkisi bulunmaktadır. Hiç kuşku yok ki teknoloji ilerledikçe kullanıcılara daha ileri düzeyde, daha sofistike arayüzler sunulacaktır. Hangi teknoloji kullanılırsa kullanılsın asla unutulmamalıdır ki arayüz tasarımının amacı programda yer alan bilgilerin kullanıcıya en etkili şekilde ulaşmasını sağlamaktır. Bu nedenle arayüz tasarımında yukarıda bahsettiğimiz unsurlar ile birlikte, bilgisayarın başında oturan ve kendilerine sunulan programla etkileşim halinde bulanan kullanıcların ihtiyaç ve istekleri de göz önüne alınmalıdır

Kaynaklar:

Farguhar, John D., Jones G. Marshall., and Surry, W. Daniel. (1995) Using Metacognitive Theories to Design User Interfaces for Computer-Based Learning. Educational Technology, July-August.

Galitz, Wilbert. (1993) User-Interface Screen Design. QED Publishing Group.

Golas, Katherine. (2000) Guidelines for Designing Online Learning. Inter-service/Industry Training Systems and Education Conferences. Southwest Reserach Institue

Harasim, L. (1990) Online Education: Perspectives on a new environment. New York: Praeger Publishers.

Yazar : Berrin karabeyaz